.jpg)
Wanneer algemene publieke voorzieningen niet voldoende aansluiten op de specifieke behoeften van inwoners kan maatwerk een oplossing bieden om dienstverlening beter en eerlijker te maken. Maar in het leveren van maatwerk kun je als professional al snel tegen ethische vraagstukken aanlopen. Het is niet altijd duidelijk wat 'het goede' is om te doen en verschillende belangen en waarden kunnen met elkaar in conflict zijn. Deze ethische dilemma's uiten zich vaak in een onderbuikgevoel. Vaak helpt het al om met een collega in gesprek te gaan, maar daarnaast is het waardevol om als professional en als organisatie structureel na te denken over ethische vraagstukken.
Bij het vormgeven van dienstverlening spelen waarden en overtuigingen namelijk een belangrijke rol, ook als ze onuitgesproken blijven. Dit kunnen bijvoorbeeld opvattingen zijn over wat rechtvaardigheid betekent, wat de behoeftes zijn van kwetsbare inwoners of hoe belangrijk autonomie is. Door deze waarden meer expliciet te maken kun je als professional en als organisatie beter onderbouwde besluiten maken op basis van een gedeeld moreel kader. Zo wordt de dienstverlening niet afhankelijk van overtuigingen of waarden van individuen.
In de publicatie ‘Ethiek in publieke dienstverlening op maat: een introductie’ licht Divosa een aantal morele overwegingen toe die een rol spelen bij maatwerk.
Rechtvaardigheid
Een maatwerkoplossing zou rechtvaardigheid moeten bevorderen. Dit betekent dat de oplossing bij zou moeten dragen aan de inclusie en de gelijkwaardige behandeling van de kwetsbare inwoner met multiproblematiek.
Rekening houden met behoeften, vermogens, omstandigheden
De maatwerkoplossing zou bij moeten dragen aan het voorzien in de behoeften van de kwetsbare inwoner. De oplossing is niet alleen toegesneden op de kwetsbaarheden, maar ook op het doenvermogen van de inwoner.
Verantwoordelijkheid
Een maatwerkoplossing moet recht doen aan de mate waarin iemand zelf verantwoordelijkheid kan nemen. Maar het onderscheid tussen pech (omstandigheden die buiten de macht van de inwoner liggen) en eigen verantwoordelijkheid is vaak moeilijk te maken.
Welzijn
Een maatwerkoplossing zou het welzijn van de inwoner moeten bevorderen. De overheid vervult daarmee haar zorgplicht en vermindert bestaansonzekerheid. Het welzijn van de kwetsbare inwoner staat in relatie tot het welzijn van anderen in de omgeving (bijvoorbeeld kinderen) en de bevolking als geheel.
Autonomie
Een maatwerkoplossing zou de autonomie van een kwetsbare inwoner moeten bevorderen. Dit betekent dat de oplossing (waar mogelijk) een kwetsbare inwoner in staat moet stellen om zelf keuzes te maken en stappen te zetten.
Het Ethiek Instituut van de Universiteit Utrecht heeft een stappenplan ontwikkeld voor een moreel beraad. Het doel hiervan is om op een gestructureerde manier na te denken over wat het goede is om te doen in een specifieke situatie.
Fase I: Explicitering
Stap 1 Welke feitelijke informatie ontbreekt op dit moment?
Stap 2 Wat is de morele vraag?
Stap 3 Welke handelingsmogelijkheden zijn er op het eerste gezicht?
Fase II: Analyse
Stap 4 Wie zijn bij de morele vraag betrokken?
Stap 5 Welke argumenten zijn relevant voor het beantwoorden van de morele vraag?
Fase III: Afweging
Stap 6 Wat is het gewicht van de argumenten in deze casus?
Stap 7 Welke handelingsmogelijkheid verdient op grond van deze afweging de voorkeur?
Fase IV: Afronding
Stap 8 Hoe voeren we de handelingsmogelijkheid waartoe we hebben besloten uit?
Stap 9 Welke nieuwe verantwoordelijkheden vloeien voort uit het morele besluit?
Bij ZINZIZ ondersteunen we organisaties in het versterken van betrouwbare, mensgerichte en rechtvaardige publieke dienstverlening. Ethische reflectie is daarin onmisbaar. Door waarden expliciet te maken, dilemma’s bespreekbaar te houden en moreel beraad structureel toe te passen, kunnen professionals met meer zorgvuldigheid én zekerheid handelen.
Daarom volgen wij deze ontwikkelingen actief, delen we inzichten uit de praktijk en ondersteunen we organisaties bij het bewust en rechtvaardig vormgeven van maatwerk. Zo dragen we samen bij aan publieke dienstverlening die niet alleen effectief is, maar ook eerlijk, zorgvuldig en toekomstbestendig.
De volledige Divosa‑publicatie Ethiek in publieke dienstverlening op maat: een introductie vind je hier: Ethiek in publieke dienstverlening op maat: een introductie | Divosa