.jpg)
Hoewel onderzoek zich vaak richt op het heden of het verleden, denken we in onderzoek ook vaak na over vragen die over de toekomst gaan. Hoe ziet de arbeidsmarkt er bijvoorbeeld uit over tien jaar? Welke invloed heeft kunstmatige intelligentie op de zorg? Welk effect gaat beleid hebben op lange termijn?
Op dit soort vragen bestaan geen eenduidige antwoorden, maar er zijn wel manieren om na te denken over verschillende mogelijke toekomstbeelden, om zo beter voorbereid te zijn op de toekomst of ons meer bewust te zijn van welk toekomstbeeld er wenselijk is. Scenario-onderzoek of scenario studies zijn een manier om mogelijke toekomstbeelden te beschrijven.
Scenario-onderzoek is een methode om na te denken over de toekomst. Het uitgangspunt is dat je de toekomst niet kunt voorspellen, maar hier wel methodisch over na kunt denken. Er worden meerdere plausibele toekomstscenario's ontwikkeld die laten zien hoe ontwikkelingen zich zouden kunnen ontvouwen. Deze scenario's zijn geen voorspellingen, maar samenhangende verhalen over mogelijke toekomsten. Door verschillende scenario's te ontwikkelen ontstaat een breder perspectief op kansen, risico's en strategische keuzes.
Afhankelijk van het doel kunnen verschillende typen scenario's worden gebruikt. In de praktijk worden deze benaderingen ook vaak gecombineerd.
Verkennende scenario's beginnen in het heden en kijken vooruit: wat zou er kunnen gebeuren? Op basis van trends, ontwikkelingen en onzekerheden worden verschillende toekomstbeelden uitgewerkt.
Deze vorm wordt vaak gebruikt wanneer organisaties meer inzicht willen krijgen in een onzekere toekomst of meer inzicht willen krijgen in complexe vraagstukken.
Deze verkennende aanpak is vooral geschikt voor beleidsvorming, innovatie- en toekomstverkenningen of het verkennen van maatschappelijke transities.
Normatieve scenario's werken vanuit een gewenste toekomst. Eerst wordt een toekomstbeeld geformuleerd en vervolgens wordt terug geredeneerd welke stappen nodig zijn om daar te komen. Deze aanpak wordt ook wel backcasting genoemd. Deze type scenario's worden ingezet voor het vormen van visies, duurzaamheidsvraagstukken (denk aan de klimaatdoelen), maatschappelijke doelen of het ontwikkelen van beleid.
Bij deze aanpak worden bestaande trends doorgerekend en geëxtrapoleerd naar de toekomst. Denk aan demografische ontwikkelingen of financiële trends. Vaak worden hierbij statistische modellen en kwantitatieve gegevens gebruikt. Deze scenario's geven inzicht in wat er zou kunnen gebeuren als huidige ontwikkelingen zich voortzetten.
Deze prognoses zijn daarom vooral geschikt om op een feitelijke manier te kijken naar de toekomst en meer kwantitatieve vraagstukken. Een voorbeeld is het doorberekenen wat de financiële gevolgen zijn van vergrijzing of personeelstekorten voor een organisatie.
Participatieve scenario's
Bij participatieve scenario's staan niet de cijfers centraal, maar de kennis en ervaringen van betrokkenen. Professionals, beleidsmakers, inwoners, bestuurders en andere stakeholders ontwikkelen gezamenlijk toekomstscenario's. Onderzoek laat zien dat deze aanpak niet alleen nieuwe inzichten oplevert, maar ook helpt om draagvlak en gezamenlijk eigenaarschap te creëren. Deze aanpak werkt dan ook goed om samenwerking te bevorderen, meer inclusief beleid te maken of verandertrajecten te ondersteunen.
Wanneer organisaties te maken hebben met complexe(maatschappelijke) vraagstukken, waarin veel onzekerheden samenkomen, kunnen scenario studies van toegevoegde waarde zijn. Denk bijvoorbeeld aan de vraagstukken rondom AI waar er veel thema's samenkomen: onzekere technologische ontwikkelingen, duurzaamheid, gevolgen voor de arbeidsmarkt, juridische en ethische vraagstukken.
Scenario's kunnen helpen bij het verkennen van hoe zo'n onzekere toekomst eruit zou kunnen zien. Het stimuleert toekomstgericht denken en maakt zichtbaar welke keuzes in meerdere mogelijke toekomsten verstandig zijn. Een groot voordeel van scenario-onderzoek is dat het organisaties helpt om bestaande aannames ter discussie te stellen. Daarnaast brengt het vaak verschillende perspectieven samen. Beleidsmakers, professionals, bestuurders en andere betrokkenen verkennen gezamenlijk de toekomst. Hierdoor ontstaat niet alleen nieuwe kennis, maar vaak ook meer draagvlak voor toekomstige keuzes en dus het beter vormgeven van deze toekomst.
ZINZIZ ondersteunt organisaties bij toekomstverkenningen en complexe maatschappelijke vraagstukken. Samen brengen we mogelijke toekomstscenario's in kaart en vertalen we deze naar concrete inzichten en handelingsperspectieven.
Wil je meer weten over de mogelijkheden van scenario-onderzoek? Neem gerust contact met ons op.
