"Dat doe ik eigenlijk al." Het is misschien wel de meest gehoorde reactie tijdens trainingen over methodisch handelen, gedragsverandering of gesprekstechnieken. En weet je, vaak klopt dat (deels) ook.
Professionals in het sociaal domein voeren dagelijks honderden gesprekken, wegen complexe situaties af en nemen besluiten die grote gevolgen kunnen hebben voor inwoners. Het zou vreemd zijn als zij daarbij niet zouden vertrouwen op hun ervaring en professionele intuïtie. Sterker nog: juist die opgebouwde expertise zorgt ervoor dat veel handelingen bijna vanzelf gaan. Toch schuilt daar ook een risico.
Veel mensen kennen de leercirkel van Maslow over bewust en onbewust bekwaam handelen. Daarbij wordt onbewuste bekwaamheid vaak gezien als het hoogst haalbare niveau: je kunt iets zo goed dat je er niet meer over hoeft na te denken. Voor autorijden is dat prettig. Niemand wil bij iedere rotonde opnieuw alle verkeersregels in gedachten moeten ophalen. Maar het werk van een re-integratieprofessional, klantmanager of inkomensconsulent is geen route die iedere dag hetzelfde verloopt. Iedere inwoner, iedere context en iedere afweging vraagt opnieuw om aandacht. En juist dan kan volledig vertrouwen op routine of intuïtie leiden tot een moeilijk te beantwoorden vraag: waarom deed ik eigenlijk wat ik deed?
Dat betekent niet dat professionele intuïtie geen waarde heeft. Integendeel. Ervaring helpt professionals om snel signalen op te pikken, verbanden te zien en in complexe situaties hun weg te vinden. Maar juist in een vakgebied waarin elke inwoner, context en hulpvraag anders is, heeft bewust bekwaam handelen belangrijke voordelen, zoals:
Vakmanschap ontstaat niet alleen doordat je weet wat werkt, maar ook doordat je kunt uitleggen waarom het werkt, voor wie het werkt en wanneer een andere aanpak beter past. Dat maakt handelen niet trager of bureaucratischer. Het maakt het juist transparanter, toetsbaarder en beter overdraagbaar.
Om die afwegingen expliciet te maken, kunnen professionals gebruikmaken van verschillende hulpmiddelen. Denk aan de uitgangspunten van methodisch handelen, het integratief gedragsmodel of de gouden balans. Deze helpen professionals om keuzes te onderbouwen, te toetsen en bespreekbaar te maken. Het hulpmiddel staat daarbij nooit centraal. Het ondersteunt het gesprek over wat je ziet, welke afweging je maakt en waarom je kiest voor een bepaalde aanpak. Zo wordt professionele intuïtie niet vervangen… maar versterkt!
